Maandje bij OTGI
Pamplona, Colombia | 1 juli 2022
Onze vier weken vrijwilligerswerk bij On The Ground International zitten erop! Wat zijn deze weken voorbij gevlogen en wat hebben we mooie dingen gezien en gedaan…
Zondag 5 juni kwamen Niels en ik aan in het vrijwilligershuis van OTGI. Hier zouden we de komende weken verblijven, samen met de andere vrijwilligers. We werden beiden naar onze kamer begeleid (ik een meidenkamer met 3 anderen, Niels een mannenkamer met 3 anderen) waarna we met twee andere nieuwe vrijwilligers (beiden Amerikaan) de deur uit gingen op zoek naar wat avondeten. We liepen door gezellige heuvelachtige straatjes met overal gekleurde huisjes en spotten al snel een soort fastfoodrestaurant. Daar was ik als frietjesliefhebber blij mee dus dat was top. Later die avond kwam er nog een nieuwe Engelse vrijwilliger aan en bleken er in totaal 13 vrijwilligers te zijn. Gezellig druk dus!
De volgende ochtend startten we met een introductie die we samen met de andere nieuwe vrijwilligers volgden. Plus nog een Duits meisje die een paar dagen eerder was aangekomen. Al snel bleek dat het vrij uniek was dat we met zo’n grote groep nieuwe vrijwilligers waren. Normaal gesproken zouden er elke zondag 1 of 2 nieuwe komen en ook 1 of 2 vertrekken, maar net deze week zouden er een aantal tegelijk vertrekken, en begonnen wij dus met 6 nieuwe. Al snel vormden we met z’n 6’en een gezellig clubje en werd dit groepje verder uitgebreid door een Française, Amerikaanse en Braziliaan. Zij waren er al eerder maar gingen niet zoals onze voorgangers weg maar bleven nog een paar weken. De groep was compleet toen een Amerikaan zich er na een week ook bij voegde. Hij bleek al bevriend te zijn met een van de andere Amerikanen uit de groep dus dit zorgde voor een gezellige dynamiek. De overige vrijwilligers in het huis vertrokken een week na onze aankomst dus waren vooral met hun eigen clubje goed wat natuurlijk helemaal prima was. Toen zij de week erna vertrokken hadden we het geluk dat er eigenlijk geen nieuwe meer kwamen, waardoor we met een iets kleiner clubje van iets meer rust konden genieten. We hadden hierdoor zelfs de luxe dat Niels en ik naar een kamer samen konden verhuizen zodat we toch een soort plekje samen hadden. Toch wel heel fijn!
Tijdens de introductie kregen we informatie over de situatie in Venezuela en het werk van OTGI. Dat de vluchtelingencrisis in Venezuela al een paar jaar aan de gang was, wisten we. Maar dat het de op een na grootste vluchtelingencrisis ooit is, was nieuw voor ons. Venezuela behoorde vroeger tot een van de rijkste landen ter wereld vanwege de olie. Helaas kampt het land eigenlijk al vanaf de jaren ‘70 met problemen (oliecrisis, een Bolivariaanse revolutie onder leiding van president Chávez…). Eind jaren ‘90 is de eerste vluchtelingenstroom vanuit Venezuela op gang gekomen. Maar toen in 2014 (Maduro is vanaf dit jaar aan de macht) een wereldwijde oliecrisis uitbrak en er enorm veel biljetten werden bijgedrukt wat hyperinflatie in de hand werkte, kwam de vluchtelingenstroom eigenlijk pas ‘echt’ op gang. Vanaf 2014/2015 brak er een economische crisis uit waardoor veel mensen opeens geen werk meer hadden en alles z’n waarde had verloren. Had men 1 januari 2015 €40.000, eind 2015 was dit nog maar €1 euro waard… De rijken zijn om deze reden ook als eersten gevlucht (‘gewoon’ met vliegtuig naar een ander land). De mensen met minder geld zijn later gevolgd of volgen nu nog, te voet…
De vluchtelingen komen lopend naar Colombia in de hoop op een betere toekomst. Veel vluchtelingen hebben als eindbestemming Chili of Argentinië en moeten in totaal weken dan wel niet maanden lopen, met vaak slechts 1 tas bij zich met spullen. Om deze reden worden de vluchtelingen ook wel “caminantes” genoemd (=wandelaars in het Spaans). Het bizarre aan deze vluchtelingencrisis is dat veel Venezuelanen ooit wel geld, een (goede) baan en een (prima) dak boven hun hoofd hadden. Nu hebben ze niks meer en kunnen ze dus niet eens een busticket betalen.
Tijdens de introductie kregen we inzicht in de route die caminantes afleggen. Ze lopen op dezelfde weg als waar alle auto’s (hard) rijden. Het merendeel van de caminantes komt Colombia binnen via Cucuta en loopt dan via Pamplona naar Berlin naar Bucaramanga. De grensovergang in Cucuta gaat helaas vaak niet geweldloos. Meerdere bendes, zowel Venezuelaanse als Colombiaanse, schijnen de grensovergang in de gaten te houden en caminantes te beroven van de paar ‘waardevolle’ spullen die ze nog bezitten. Geweld en beroving zijn niet de enige gevaren op deze route. De route die de caminantes lopen bevat veel hoogteverschil en met een hoogte van 3500m is Berlin dan ook erg gevaarlijk voor de caminantes die geen warme kleding bij zich hebben. Wat voor vrijwel iedereen geldt… Helaas gebeurt het wel eens dat caminantes rondom Berlin overlijden vanwege onderkoeling en ondervoeding… Vrijwel alle caminantes lopen dus dezelfde route van Cucuta naar Bucaramanga, maar vanaf daar wordt de route anders, afhankelijk van waar men naartoe gaat. Om deze reden zitten er veel organisaties op de route Cucuta-Bucaramanga zodat de caminantes hier eten uitgedeeld krijgen en ze, als ze op tijd aankomen, een plek hebben om te slapen. Helaas is de hulp die vanaf Bucaramanga wordt aangeboden een stuk minder. OTGI is een van de organisaties die de caminantes hulp biedt op de route Cucuta-Bucaramanga door verschillende projecten in deze omgeving te ondersteunen.
OTGI ondersteunt dus meerdere projecten die in en rondom Pamplona plaatsvinden. Het grootste project is de shelter van Vanessa (“Vanessa’s”) in Pamplona. Vanessa is een vrouw van ong 35 jaar die zelf in Colombia is geboren maar op jonge leeftijd met haar ouders naar Venezuela is gevlucht. Zo’n 20/30 jaar geleden was de situatie namelijk omgekeerd: in Colombia ging het dramatisch en Venezuela was economisch een stuk beter ontwikkeld, dus veel Colombianen zijn toen gevlucht naar Venezuela. Om die reden stelt Colombia nu ook zijn grenzen open voor Venezuelanen, zodat zij hen nu ook kunnen helpen en Colombianen terug kunnen keren naar hun geboorteland. Goed, Vanessa is dus met haar ouders naar Venezuela gevlucht en zo’n 8 jaar geleden terug gevlucht naar Colombia. Toen de vluchtelingenstroom echt aanzette besloot ze andere caminantes hulp te bieden door ze opvang en eten te bieden vanuit haar eigen huis. Nu, zoveel jaar later, doet ze dit nog steeds en wordt ze financieel gesponsord door meerdere organisaties en biedt ze hulp aan vanuit een ander huis, speciaal voor caminantes.
OTGI helpt Vanessa’s 6 dagen in de week: ‘s ochtends 7-8.30 met schoonmaken, ‘s middags 10.00-14.00 met koken en afwassen, en ‘s avonds 17.00-20.00 met koken, afwassen, spelen met de kinderen en ‘clinic’ (iemand, als het kan een dokter, loopt langs de caminantes om bij klachten te helpen).
Een tweede shelter dat wordt ondersteund door OTGI is “Marta’s”, de shelter van Marta. Eerlijk gezegd weet ik minder over haar verhaal te vertellen behalve dat Marta haar eigen foundation heeft en veelal gesponsord wordt door Amerika. Marta’s heeft minder slaapplekken dan Vanessa’s waardoor we caminantes voor de avond/nacht meestal naar Vanessa’s doorsturen. Rond lunchtijd is het vaak een stuk drukker bij Marta’s aangezien dit de eerste plek is waar caminantes langslopen in Pamplona. OTGI helpt Marta’s 3 dagen in de week van 09.00-14.00.
Een derde shelter dat door OTGI zelf is neergezet en wordt gerund, is “Esperanza Hoy” dat zich bevindt in Bochalema. Dit shelter ligt op de route tussen Cucuta en Pamplona. OTGI komt hier 6 dagen in de week met de bus naartoe om op de terugweg hopelijk caminantes mee te kunnen nemen in een lokale bus en voor ze te betalen. Elke nacht van de week slaapt er ook altijd iemand van OTGI die de hele dag door helpt met wat koken en afwassen.
Een vierde en laatste shelter dat ook door OTGI is neergezet en wordt gerund is de shelter in La Laguna. Dit ligt op de route van Pamplona naar Berlin en het ligt een behoorlijk stuk hoger dan Pamplona. Het is hier dan ook een stuk koeler. OTGI helpt door 5/6 dagen in de week met Pedro (lokale held) naar La Laguna te rijden en onderweg voedsel en schoenen aan de caminantes uit te delen. Ook neemt Pedro caminantes mee in de auto tot hij de volgende caminantes tegenkomt, zodat dat weer een stuk wandelen scheelt.
Naast de 4 shelters doet OTGI nog meer mooi werk. Zo helpt de organisatie meerdere scholen en klassen met Engelse les. Elke dinsdag geven ze les aan 5/6-jarigen, elke woensdag aan 11/12-jarigen en elke zondagmiddag organiseren ze een language exchange met studenten van Pamplona waar ze studenten de mogelijkheid geven om een paar uur Engels te spreken en te oefenen met vrijwilligers.
Verder doet OTGI sinds kort ook mooi werk bij “Foundacion Dharma” in Christo Rey. OTGI helpt hier Lilliana die de hele tent runt. Christo Rey is een van de armste dorpen van Pamplona en ligt wat hoger op de berg. Veel Venezuelaanse mensen die in Pamplona blijven hangen, wonen hier. Helaas kunnen veel Venezuelaanse kinderen niet naar school omdat ze documenten nodig hebben en kunnen ouders niet altijd voedsel voor hun kinderen betalen. Lilliana vangt alle kinderen overdag op door ze spelletjes te laten spelen en andere leuke dingen te doen. Vroeger was ze begonnen met koken voor iedereen maar nu is dat dus meer omgeslagen naar een plek bieden voor kinderen waar ze de hele dag kunnen zijn. OTGI helpt hier sinds kort door zo’n 3 middagen in de week met de kinderen te spelen en ze spelenderwijs te helpen leren lezen. Sommige kinderen zijn namelijk nog nooit naar school geweest en kunnen niet kezen. Op onze laatste dag in Pamplona heeft OTGI ook voor het eerst lunch voor alle kids gekocht en gekookt. Dit is iets wat nog vaker gaat gebeuren.
Als vrijwilliger kon je bij al deze projecten worden ingedeeld. Vaak deden we projecten met 1 ander persoon. Niels heeft daarnaast een klein projectje opgezet waardoor alle kinderen van caminantes ontwormd worden en een grote dosis vitamine A binnenkrijgen. Een mooi duurzaam initiatief dat vanaf nu staat en veel kinderen zal gaan helpen. Verder deden Niels en ik beiden alle projecten, maar deed Niels toch wel bijna elke avond de clinic. Niels is immers de enige dokter hier. Er is wel nog een Amerikaanse jongen in opleiding tot dokter dus zij konden vaak samen lekker brainstormen. Ik stond wat meer op de kidsprojecten. Zo leuk al die kinderen en hun energie! Naast deze projecten kon je ook voor andere praktische dingen worden ingeroosterd, zoals het smeren van brood voor de caminantes dat Pedro meeneemt in de auto, het kopen van bv speelgoed voor de kinderen of het schoonmaken van de keuken in het vrijwilligershuis. Die dingen moesten natuurlijk ook gebeuren.
Als vrijwilliger werkten we 6 dagen per week. Zaterdag was onze vrije dag. Het kon zijn dat je dinsdag een erg drukke dag had met 4 projecten (bv Vanessa’s clean in de ochtend, brood smeren daarna, Vanessa’s lunch in de middag en Vanessa’s kids play in de avond) maar ook dat je de dag erna bv maar 1 project had en je ook een vrije middag/avond had bijvoorbeeld.
De tijd bij OTGI was geweldig en confronterend tegelijkertijd. We zijn weer flink als witte Nederlanders met onze neus op de feiten en onze privileges gedrukt. Tegelijkertijd is de periode ook enorm hoopvol geweest. Want wat is het bijzonder om te zien hoeveel mensen zich vrijwillig willen inzetten om dit soort akelige situaties voor anderen, iets minder akelig te maken. Het was heel mooi om toch een klein beetje ons steentje bij te kunnen dragen aan deze heftige situatie, en het laat ons opnieuw zien hoe belangrijk we het vinden om dit in de toekomst te blijven doen.
Naast de projecten en het mooie werk was er ook ruimte voor vrije tijd! En die vrije tijd hebben we met name met andere vrijwilligers besteed in heerlijke restaurantjes, op het dakterras, in de keuken… Niels en ik ijn zelfs een keer luxe uiteten gegaan. Ik ben verder gegaan met Spaans leren uit een boek online, samen hadden Niels en ik merengueles 1 keer in de week, er was weer tijd om te sporten en in het weekend was het tijd om met een groepje te hiken of om naar een verjaardag van een van de lokale kids te gaan. Het was zelfs de verjaardag van Pamplona waardoor het stadje 1 weekend lang op z’n kop stond! Ook waren de verkiezingen dus kregen we daar van alles van mee.
Maar naast al deze leuke activiteiten kwam de realiteit af en toe opeens hard binnen. Momenten wanneer je verhalen hoorde van caminantes die geen warme kleren bij zich hebben of caminantes achterop een truck ziet springen zodat ze een stuk niet hoeven te lopen, zullen nog een lange tijd bij ons blijven.
Soms struggelden we met de verschillende werelden waarin we op dat moment leefden: het ene moment staan we eten uit te delen aan iemand die niet eens geld heeft voor een bord met eten, terwijl we na onze shift gezellig met de andere vrijwilligers de dag afsluiten bij een restaurantje. Ook de sfeer bij Vanessa vond ik bewonderenswaardig maar soms ook lastig. Vanessa is de drukte namelijk zelve dus het gebeurde regelmatig dat de muziek door het hele huis schalde en ze salsa aan het dansen was in de keuken. Dit is natuurlijk fantastisch want haar positieve energie heb je zeker nodig voor dit werk. Maar soms vond ik dit ook lastig omdat het werken vaak heel gezellig was waardoor je de harde realiteit van de caminantes even vergeet. Gelukkig hebben Niels en ik veel momenten (gehad) om goed te reflecteren op wat er allemaal is gebeurd en hebben we ook nu nog veel gesprekken over onze privileges in deze wereld. Want dat wij, puur en alleen al door wit te zijn en in NL te zijn opgegroeid, privileges hebben, is ons weer keihard duidelijk geworden de afgelopen weken. Ik vind het bijna beschamend dat we na deze 4 weken helpen weer lekker gaan reizen en daarna in het vliegtuig naar huis gaan om daar weer met iedereen oneindig veel leuke dingen te doen en te eten (alhoewel ik daar ook zeker zin in heb haha). Ik hoop straks in NL of in ieder geval samen later in de toekomst ons steentje bij te dragen aan een betere wereld ook voor de minderbedeelde op deze wereld.
